Türkiye’nin İlk PR Çalışması: Karadeniz Vapuru

Söz konusu pazarlama ve reklam olduğunda, teknolojik gelişmeleri yakından takip etmek ve güncel iletişim kanallarını kullanarak kısa yoldan geniş kitlelere ulaşma yollarını aramak gerekiyor. Türkiye, PR çalışması alanında pek çok gelişmiş ülkeye kıyasla, alt seviyede kalmaktadır. Lakin yakın geçmişe bakıldığında tarihimize ve pazarlama kanallarımıza ışık tutacak PR çalışması örneklerini görebiliriz. 

Çok uzak bir tarihe değil, Cumhuriyet’in ilanından 3 yıl sonra Mustafa Kemal Atatürk tarafından hayata geçirilen bir PR çalışmasını sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu çalışma aynı zamanda Türkiye’nin ilk PR çalışması olarak da bilinmektedir.  

Ne yazık ki okumayı ve bilgilenmeyi çok sevdiğimiz (!) için pek çok pazarlama sektörü personeli, yaşanılan bu olaydan bahsetmek istemez. Oysa Cumhuriyet dönemi içerisinde gerçekleştirilen en başarılı PR çalışmasıdır. Bilmemek değil, öğrenmemek ayıptır diyerek, ufku genişletecek olan 86 günlük bir çalışmayı sizlere bahsetmek de benim görevim. 

Tarih 12 Haziran 1926 

Cumhuriyet ilan edildikten sonra, çevremizdeki yer alan ve Türkiye ile bağlantılı olan büyük devletler halen daha Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin Osmanlı zamanından kaldığını ve toparlanma sürecinde olduğunu düşünmekteydi. Zamanın kitle iletişim araçları düşünüldüğünde dış devletlere yeni Türkiye’yi tanıtmak öyle kolay bir şekilde gerçekleşmeyecekti. Televizyonun olmadığı, telefonun kullanılmadığı ve internetin olmadığı bir dönemden bahsediyoruz… 

Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet dönemine geçiş yapan Türkiye’yi dış devletlere tanıtmak amacıyla kendi önergesiyle bir Karadeniz Vapuru oluşturmaya karar verdi. Bu vapur 86 gün boyunca yolculuk yapacak ve insanlara Türkiye’yi tanıtacaktı. Gemi tam olarak 86 gün boyunca seyahat etti ve toplamda 10 bin mil yol kat etti. 

Toplamda 12 ülke ve 16 şehir ziyaret edildi. İstanbul’dan 12 Haziran 1926 tarihinde yolculuğuna başlayan gemi, 5 Eylül 1926 tarihinde tekrardan İstanbul’a geri dönüş yaptı. Amaç, Türkiye’yi Batılı devletlere tanıtmak ve Türkiye’nin nasıl bir yer haline geldiğini insanlara göstermekti. 

 12 Ülke ve 16 Şehir 

86 gün süren 10 bin millik yolculukta gemi; Barcelona, Le Havre, Londra, Amsterdam, Hamburg, Stockholm, Helsinki, Leningrad, DanzigGdyniaKopenhagen, Anvers, Marsilya, Cenova, Napoli’ye ziyarette bulunmuştur.

Karadeniz Vapuru’nun hazırlanması üç ay sürmüştür. Bu süre boyunca gemi içerisine insanların ziyaret ederek görebilecekleri bir sergi alanı, dans pisti ve eğlence alanı konulmuştur. Orkestra eşliğinde insanların dans edebileceği pist ve gezip Türkiye ile ilgili eserleri görebilecekleri bir sergi alanının bulunması, ziyaret edilen her limandan sonra gemi hakkında ülke gazetelerinde sür manşet yazılar paylaşılması ve gemiyle ilgili olarak “Yüzer Sergi” sıfatının konulması, Türkiye’nin başarılı bir şekilde tanıtılmasını sağlamıştır. 

Vapur içerisindeki sergi alanında; Tütün, Kütahya çinileri, Hacı Bekir lokumu, Bursa ve Hereke kumaşları, lokumlar ve çeşitli Türk mutfağına ait yiyecekler bulunmaktaydı. Sergi alanında Tıiftik keçileri bile yer almaktaydı. 

86 günlük yolculuğa dahil olan isimler arasında; 3. Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın oğlu Refi Bayar, Anadolu Ajansı’nın kurucuları içerisinde yer alan Şair Kemalettin Kamu, İstiklal Marşı’nın bestecisi olan Zeki Üngör, ilk Türk kadın gazetecisi Bedia Arseven, ilk Türk kadın milletvekillerinden biri olan Mebrure Gönenç ve Şair Orhan Veli Kanık’ın babası müzisyen Veli Kanık bulunmaktaydı. 

Zeki Üngör ve Velı Kanık orkestra şefliğini gerçekleştirmekteydi. Türk halk müziği ve dünya müziklerinin çalındığı gemide çiftler dans edebilmekte ve Türk kültürü tanıtılmaktaydı. 

285 Kişilik Dev Kadro 

Atatürk’ün önergesiyle hazırlanan Karadeniz vapurunu uğramış olduğu her limanda pek çok kişi ziyaret etmiştir. Büyük devlet adamları bile vapuru ziyaret ederek, sergi ziyareti ve ziyaret sonrası seyir defterine hatıra bırakmak isteyen kişiler “Türkiye’yi böyle bilmediklerini” defalarca dile getirmiştir.  

Seyir defterinin ilk sayfasındaki yazı Mustafa Kemal Atatürk’e aittir ve şu sözleri kaleme almıştır:  “Sergi, başarıya ulaşmış bir eserdir. Bende gayet iyi izlenimler meydana getirdi. Sunuş tarzı çok iyidir. Hazırlayıcısını takdir ve tebrik ederim.” 

86 gün boyunca gemiyle birlikte seyahat eden ve toplamda 285 kişilik dev bir kadro ile PR çalışması yürütülen Karadeniz Vapuru’nun tek yeganesi, dosta düşmana yeni Türkiye’yi tanıtmak olmuştur. Zamanın teknolojik unsurlarına dikkat ettiğimizde, dönemin en başarılı PR çalışması olarak tarihin tozlu sayfalarında yer almıştır. 

Günümüzde pek çok butik seyyar satıcılık yöntemiyle Karadeniz Vapuru gibi PR çalışmaları üstlenmektedir fakat bana kalırsa yeterli olmamaktadır. PR çalışması alanında günümüz teknolojisiyle entegre edilebilecek çalışmaların yapılması gereklidir. 

Başa dön tuşu
Kapalı